Instytut Pamięci Narodowej w Radomiu

W spotkaniu z mediami w Gmachu Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu wzięli udział: dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, prokurator Andrzej Pozorski, dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zastępca prokuratora generalnego oraz Mirosława Hetman, prezes Stowarzyszenia Radomski Czerwiec 76.

– Dzisiaj spotykamy się w Radomiu, aby nie tylko wspomnieć tych, którzy brali udział w tych wydarzeniach, cierpieli z tego powodu, aby domagać się wolności, godności, sprawiedliwości, ale jesteśmy też po to, aby powiedzieć, w jakim kierunku zmierza śledztwo związane z wykryciem sprawców brutalnego traktowania uczestników protestów

– powiedział dr hab. Karol Polejowski. 

Zaznaczył, że sprawcy muszą zostać zidentyfikowani, nazwani po imieniu i postawieni przed sądem – to ma na celu realizacja projektu „Archiwum Zbrodni”.

– Misją IPN jest dążenie do prawdy, ale również dążenie do sprawiedliwości, która jest dla tych poszkodowanych czymś oczywistym. Oni na nią zasługują. Ale sprawiedliwość nie ma daty ważności i dotyczy także tych, którzy popełniali zbrodnie w imieniu systemu komunistycznego. To nie byli bezimienni funkcjonariusze. To nie byli ludzie, którzy nagle zjawili się i zaczęli wykonywać rozkazy totalitarnej komunistycznej władzy. To byli ludzie, którzy z oddaniem wypełniali rozkazy swoich mocodawców, żyjąc potem z nagród, z dodatków, z wysokich emerytur

– dodał.

Prokurator Andrzej Pozorski, dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zastępca prokuratora generalnego poinformował, że prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Lublinie, realizując założenia projektu ,,Archiwum Zbrodni”, zdecydował o podjęciu na nowo umorzonego w 2012 roku śledztwa w sprawie bezprawnych działań funkcjonariuszy MO i SB podjętych wobec uczestników masowego protestu społecznego, do którego doszło 25 czerwca 1976 roku w Radomiu w związku z wprowadzeniem radykalnych podwyżek cen artykułów żywnościowych.

– Analiza akt śledztwa oraz informacje uzyskane z archiwum IPN doprowadziły bowiem do uznania, że w sprawie tej wystąpiły nowe możliwości w zakresie przeprowadzenia dowodów z dokumentów, które mogą mieć istotne znaczenie dla jej ustaleń faktycznych, a ponadto zachodzą podstawy do przyjęcia, że  działania funkcjonariuszy MO i SB podjęte wobec uczestników masowego protestu społecznego w Radomiu wyczerpały znamiona zbrodni przeciwko ludzkości, która nie ulega przedawnieniu. 

Władze partyjne i państwowe przygotowując w czerwcu 1976 roku wprowadzenie znacznych podwyżek cen podstawowych artykułów spożywczych podjęły jednocześnie działania zmierzające do siłowego przeciwdziałania protestom społecznym, których wystąpień się obawiano

– powiedział prok. Andrzej Pozorski.

Dodał również, że do stłumienia wystąpień robotników radomskich zakładów pracy i mieszkańców Radomia skierowano łącznie ponad 2 100 funkcjonariuszy MO i SB, w tym pododdziały ZOMO z Radomia, Kielc, Łodzi, Warszawy oraz 13 kompanii podchorążych z Wyższej Szkoły Oficerskiej MO w Szczytnie. Tych ostatnich przetransportowano wojskowym transportem lotniczym przeprowadzając 29 przelotów z lotniska w Szymanach do Radomia.

W czasie działań zwartych oddziałów Milicji Obywatelskiej wobec protestujących zużyto ponad 17 500 sztuk chemicznych środków obezwładniających, 11 980 sztuk amunicji ćwiczebnej, 2 245 ładunków prochowych i 1 525 nabojów sygnałowych, co świadczy o znacznej eskalacji i nasileniu podejmowanych przez formacje milicyjne tzw. działań rozpraszających.

W następstwie tych działań zatrzymano co najmniej 667 osób, z których nie mniej niż 173 było pozbawionych wolności bez podstawy prawnej ponad okres 48 godzin.

Po stłumieniu protestów i dokonaniu zatrzymań uczestniczących w nich osób oraz osób, które przypadkowo znalazły się na ulicach w miejscu działań oddziałów milicyjnych, nastąpił kolejny etap bezprawia w formie tzw. ścieżek zdrowia, nazwanych tyleż ironicznie co okrutnie przez oprawców, którzy wykorzystując przewagę nad bezbronnymi, skutymi kajdankami i przerażonymi ludźmi pastwili się nad nimi zadając dziesiątki uderzeń pałkami szturmowymi po całym ciele, gdy ci zmuszeni byli przejść środkiem szpaleru funkcjonariuszy. Zadawano także zatrzymanym uderzenia pięściami i kopano ich. Przykładowo, w Komendzie Wojewódzkiej MO w Radomiu ustawiono szpaler funkcjonariuszy już przed wejściem do budynku, skąd trasa „ścieżki zdrowia” wiodła do budynku, a następnie przez poszczególne jego kondygnacje do trzeciego piętra, a stamtąd do aresztu w piwnicy. Zdarzały się przypadki, że zmuszano zatrzymanych do ponownego przejścia przez szpaler funkcjonariuszy uznając, że przechodzący otrzymał zbyt mało uderzeń, względnie gdy biegł i umiejętnie zasłaniał się przed zadawanymi mu ciosami.

Jak podkreślił prok. Andrzej Pozorski:

– Kolejnym aktem bezprawia było dyscyplinarne zwalnianie ludzi z zakładów pracy. Na początku zostało założone, że zostanie zwolnione 3000 osób. Zwolniono ponad 900 osób, a w decyzjach o zwolnieniu wpisywano, że taka osoba porzuciła pracę wyłącznie po to, aby ukryć fakt, że zwolnienie z pracy ma związek z protestami radomskimi.

Uwieńczeniem bezprawia było nadanie funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej i Służby Więziennej, członkom Kolegiów ds. Wykroczeń, sędziom i prokuratorom odznaczeń przez Prezesa Rady Ministrów, ponadto przyznanie im awansów i nagród finansowych za udział w stłumieniu „rozruchów” i przywrócenie „ładu i porządku”.

Mirosława Hetman, prezes Stowarzyszenia Radomski Czerwiec 76 podczas konferencji opowiedziała o wydarzeniach, w których uczestniczyła w czerwcu 1976 w Radomiu:

– Zostałam pobita, aresztowana, skazana na 7 miesięcy – odsiedziałam 3 miesiące. Byłam naocznym świadkiem bicia, „ścieżek zdrowia”, kolegów pobitych tak, że trudno ich było rozpoznać.

* * *

,,Archiwum Zbrodni” – to nazwa przedsięwzięcia realizowanego od sierpnia 2022 roku w Instytucie Pamięci Narodowej polegającego na przeprowadzaniu analiz akt śledztw  zakończonych kilka, czy kilkanaście lat temu o przestępstwa wyczerpujące znamiona zbrodni komunistycznych pod kątem nowych możliwości dowodowych w tych sprawach, co w konsekwencji może prowadzić do wykrycia  i pociągnięcia do odpowiedzialności karnej sprawców bezprawnych czynów.

Od sierpnia 2022 roku prokuratorzy Oddziałowych Komisji podjęli na nowo, bądź wszczęli, łącznie 18 śledztw w sprawach zbrodni komunistycznych popełnionych w latach 80 – tych XX wieku, których sprawcy nie zostali dotąd pociągnięci do odpowiedzialności karnej.

Obejrzyj zapis konferencji na kanale IPNtv